Altın ayarı nedir? 24, 22, 18 ve 14 ayar altının farkı

Bir bileziğin “22 ayar”, bir zincirin “14 ayar” olması, o altının ne kadarının saf altın olduğunu söyler. Bu rehberde ayar ve milyem kavramlarını, 24, 22, 18 ve 14 ayar altın arasındaki farkı, has altın miktarının nasıl hesaplandığını ve Türkiye'de ayarın hangi kurumlarca, nasıl denetlendiğini 10 Ekim 2026 itibarıyla geçerli mevzuatla anlatıyoruz.

Altın ayarı nedir?

Türk Dil Kurumu sözlüğü ayarı “altın, gümüş vb. madenlerden yapılmış şeylerin saflık derecesi” olarak tanımlar. Kuyumculukta ayar 24'lük bir ölçekle ifade edilir: 24 ayar en saf altını, 22 ayar ise alaşımın 24 parçasından 22'sinin saf altın olduğunu gösterir. Kalan parçalar alaşımdaki diğer metallerdir.

Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü (Darphane) belgelerinde de bu ölçek kullanılır: Darphane, ürettiği tüm Cumhuriyet altınlarının 22 ayar olduğunu, üretimde ise 995/1000 saflıktaki “24 ayar standart külçe” kabul ettiğini belirtir.

Milyem nedir, ayardan farkı ne?

Milyem, Türk Dil Kurumu'na göre alaşım içindeki altın miktarını binde oranla ifade eden ölçü birimidir. Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın Kıymetli Maden Standartları ve Rafinerileri Hakkında Tebliği de “saflık ayarını”, altının her bin parçasında saf metal parça sayısı olarak tanımlar.

Ayar ile milyem aynı şeyi iki farklı ölçekle anlatır. Ayardan milyeme geçmek için ayarı 24'e bölüp 1.000 ile çarparsınız:

Bu tablo yalnızca matematiksel karşılıkları gösterir; bir ürünün gerçek saflığı ancak ayar analiziyle kesinleşir.

24 ayar altın tamamen saf mıdır?

Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar, “standart işlenmemiş altını” en az 995/1000 saflıkta, nitelikleri Bakanlıkça belirlenen bar veya külçe olarak tanımlar. Kıymetli Maden Standartları ve Rafinerileri Hakkında Tebliğ de rafinerilerin üreteceği standart altının saflığının en az 995/1000 olmasını zorunlu tutar.

Yani “24 ayar” olarak alınıp satılan külçelerde saflık, mevzuattaki bu asgari sınırı karşılamalıdır; kesin saflık, külçenin üzerindeki saflık ayarı ibaresinde yazar. Aynı Karar, işçilik uygulanarak ziynet veya süs eşyasına dönüştürülmüş altını ise “işlenmiş altın” olarak ayrıca tanımlar.

Külçe ve basılı altının üzerinde neler yazar?

Kıymetli Maden Standartları ve Rafinerileri Hakkında Tebliğ'e göre:

• Rafinerilerin ürettiği her külçe ve barın üzerinde ayar damgası, rafinerinin amblemi veya damgası ve saflık ayarı bulunmalıdır; altın için “GOLD” veya “AU” ibaresi de zorunludur.
• 1 kilogramlık külçelerde kilogram veya gram cinsinden, 1 kilogramdan küçük bar ve külçelerde gram veya ons cinsinden brüt ağırlık yazılmalıdır. 10 gram ve altındaki ürünlerde seri numarası paket üzerinde belirtilebilir.
• Rafinerilerin ürettiği basılı kıymetli madenler de en az standart saflıkta (altında 995/1000) olmalıdır.
• Ürünlerin üreticisi, üretim yeri ve tarihi, ağırlığı, saflık ayarı ve seri numarası gibi bilgiler, Darphane'nin verdiği benzersiz bir kodla Kıymetli Maden Takip Sistemi'ne (KMTS) kaydedilir ve bu kod ürünün üzerine işlenir.

Has altın nedir, nasıl hesaplanır?

“Has”, Türk Dil Kurumu sözlüğünde “saf” anlamına gelir; has altın, bir altın eşyanın içindeki saf altın miktarıdır. Hesap iki eşdeğer yolla yapılır:

Has altın (gram) = Ağırlık (gram) × Milyem ÷ 1.000

Has altın (gram) = Ağırlık (gram) × Ayar ÷ 24

Örneğin Darphane'nin 1,754 gramlık 22 ayar ziynet çeyreğinde 1,754 × 22 ÷ 24 = 1,6078 gram has altın vardır. Çeyrek, yarım ve tam altının ayrıntılı tablosu için Çeyrek altın kaç gram? rehberine bakabilirsiniz.

Bankalar altını hangi milyemle değerliyor?

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun (BDDK) yönetmeliğine göre bankalar, anlaşmalı kuyumcu ve eksperler aracılığıyla müşterilerin altın hesaplarına geçirmek için topladıkları fiziki altını en az aşağıdaki milyem değerleriyle değerler. Her parça için ağırlık, ayar, kullanılan milyem ve dönüşüm sonrası ağırlığın yazıldığı bir teslim tutanağı düzenlenir ve bir örneği müşteriye verilir.

Tablodaki değerler teorik saflığın altındadır. Bu nedenle bankaların altın toplama işlemlerinde, aynı ayardaki altının hesaba geçen has altın karşılığı teorik hesaptan düşük çıkabilir.

Türkiye'de ayar damgası ve ayar kontrolünü kim yapar?

Ayarla ilgili kurallar, ürünün türüne göre farklı düzenlemelerde yer alır:

• Külçe ve barlar: Yukarıda anlatıldığı gibi rafineri ürünlerinde ayar damgası ve saflık ayarı zorunludur; bu kuralları Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın Tebliği belirler ve ürünler Darphane'nin işlettiği KMTS'ye kaydedilir.
• Dış ticarete konu takılar: 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ'e göre, ilgili mevzuatta öngörülmesi veya ilgililerce talep edilmesi hâlinde, dış ticarete konu kıymetli maden ve bunlardan yapılmış eşyanın üzerine markası ile ayarını gösteren damga basılır ve sertifika düzenlenir.
• Ayar raporu: Aynı Tebliğ'e göre kıymetli maden ve taşların ayar raporu Darphane veya Darphane'nin yeterliliklerini onayladığı özel ayar evlerince düzenlenir.
• Kuyumcu denetimi: Ticaret Bakanlığı'nın Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmeliği'ne göre kuyum işletmelerinin faaliyetlerine konu kıymetli maden, taş ve eşyanın ayar ve niteliğinin belirlenmesini ve analizini gerektiren denetimler Darphane ile birlikte yapılır.

Darphane'nin görevleri arasında, kıymetli madenlerden yapılmış süs ve ziynet eşyasının kontrollerini yapmak ve ticaretini düzenlemek amacıyla standartlar belirlemek de bulunur.

Ayarı düşük çıkan altında haklarınız nelerdir?

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a göre etiketinde veya satıcı tarafından bildirilen niteliğe aykırı olan mal ayıplı sayılır. Satın aldığınız altının ayarı, size bildirilenden düşük çıkarsa Kanun'un 11. maddesindeki seçimlik haklardan birini kullanabilirsiniz:

• Malı geri vermeye hazır olduğunuzu bildirerek sözleşmeden dönmek,
• Malı alıkoyup ayıp oranında bedel indirimi istemek,
• Ücretsiz onarım istemek,
• İmkân varsa ayıpsız bir misliyle değiştirilmesini istemek.

Resmî ayar tespiti, Darphane veya Darphane'nin yeterliliğini onayladığı özel ayar evlerinin düzenlediği ayar raporuyla yapılır. Satın alırken ürünün ayarının ve gramının satış belgesinde yazmasını istemek, sonradan bir uyuşmazlık çıkarsa işinizi kolaylaştırır.

Örnek: Varsayımsal bilezik ve zincirde has altın

Aşağıdaki ağırlıklar ve fiyat varsayımsaldır.

20 gramlık 22 ayar bilezik:

• Teorik has altın: 20 × 22 ÷ 24 = 18,33 gram
• BDDK tablosundaki 22 ayar hurda için asgari milyemle (0,905): 20 × 0,905 = 18,10 gram

10 gramlık 14 ayar zincir:

• Teorik has altın: 10 × 14 ÷ 24 = 5,83 gram
• BDDK tablosundaki 14 ayar hurda için asgari milyemle (0,555): 10 × 0,555 = 5,55 gram

Spot gram altın varsayımsal olarak 3.858,09 TL ise bileziğin teorik has altın karşılığı 18,33 × 3.858,09 = 70.718,79 TL, asgari milyemle hesaplanan karşılığı 18,10 × 3.858,09 = 69.831,43 TL olur. Bu tutarlar ham altın değeridir; bir kuyumcu veya bankanın alış fiyatı değildir.

Sitemizdeki gram altın fiyatı 24 ayar saf altının spot değeridir (ons altın × USD/TRY ÷ 31,1034768). Hesapladığınız has altın miktarının spot Türk lirası karşılığını Altın hesaplama aracıyla bulabilirsiniz.