Finans sözlüğü

Kredi, mevduat, döviz ve altınla ilgili temel kavramların kısa tanımları. Tanımlardaki kurallar ve oranlar 10 Ekim 2026 itibarıyladır; ayrıntılar için bağlantılı rehber yazılarına bakabilirsiniz.

A

Akdi faiz: Kredi veya kredi kartı sözleşmesinde belirlenen ve borç zamanında ödendiğinde uygulanan faiz. Kredi kartlarında uygulanabilecek azami akdi faiz oranını Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) belirler.; Kredi kartı faizi nasıl hesaplanır? Azami oran →
Alış ve satış kuru: Banka veya döviz bürosunun dövizi sizden satın aldığı fiyat alış kuru, size sattığı fiyat satış kurudur. İkisi arasındaki farka makas denir; referans kurlar bu iki fiyatın ortasında yer alan gösterge değerlerdir.; Döviz kurları nereden gelir? Referans kur ve makas →Efektif kur nedir? Döviz kuru ile farkı →
Altın ayarı (Ayar): Altının 24’lük ölçekle gösterilen saflık derecesi. 24 ayar saf altını gösterir; 22 ayar altında ağırlığın 24’te 22’si, yani teorik olarak binde 916,67’si saf altındır. Saflığın binde gösterimine milyem denir.; Altın ayarı nedir? 24, 22, 18 ve 14 ayar farkı →
Altın/gümüş rasyosu: Bir ons altının kaç ons gümüşe eşit olduğunu gösteren oran: ons altın fiyatı ÷ ons gümüş fiyatı.; Altın/gümüş rasyosu nedir, ne gösterir? →Altın/gümüş rasyosu →
Anapara: Kredide kullandırılan ya da mevduata yatırılan tutarın faiz, vergi ve masraflar hariç kısmı.
Annüite (Eşit taksit): Vade boyunca her dönem aynı tutarda ödenen taksit. Eşit taksitli kredilerde ilk taksitlerin büyük kısmı faizden, son taksitlerin büyük kısmı anaparadan oluşur.; İhtiyaç kredisi taksiti nasıl hesaplanır? Formül ve örnek →İhtiyaç kredisi hesaplama →
Asgari ödeme tutarı: Kredi kartı dönem borcunun, son ödeme tarihine kadar ödenmesi gereken en düşük kısmı. Asgari tutarın ödenmesi borcun kalanına faiz işlemesini engellemez.; Kredi kartı asgari ödeme nedir, maliyeti ne kadar? →Kredi kartı borç hesaplama →

B

Basit faiz: Faizin yalnızca anapara üzerinden hesaplanması. Bankalar mevduat faizini yıllık basit oran olarak ilan eder; vadeli mevduatta brüt faiz = anapara × yıllık oran × gün ÷ 36.500.; Bileşik faiz nedir? Basit faizden farkı ve formülü →Mevduat faizi hesaplama →
BDDK: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. Bankaları düzenler ve denetler; kredi vadeleri ve kredi kartı taksit sayıları gibi sınırları belirleyen kararlar alır.; Taşıt kredisi sınırları: vade ve kredi/değer oranı →Kredi kartı taksit sınırları: hangi harcamada kaç taksit? →
Bileşik faiz: Kazanılan faizin anaparaya eklenip sonraki dönemlerde onun da faiz kazanması. Vadeli mevduatı her vade sonunda faiziyle birlikte yenilemek bileşik getiri sağlar.; Bileşik faiz nedir? Basit faizden farkı ve formülü →
Brüt faiz: Vergi kesintisinden önceki faiz tutarı. Mevduatta elinize geçen net faiz, brüt faizden stopaj düşülerek bulunur.; Mevduat stopajı nedir? Güncel stopaj oranları 2026 →Mevduat faizi hesaplama →
BSMV (Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi): Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi. 10 Ekim 2026 itibarıyla ihtiyaç ve taşıt kredilerinde her taksitteki faiz tutarı üzerinden %15 alınır; adına kayıtlı başka konutu olmayan tüketicinin konut kredisinde alınmaz.; KKDF ve BSMV nedir? Kredi faizine eklenen vergiler →

Ç

Çapraz kur: İki para birimi arasındaki kurun üçüncü bir para birimi üzerinden hesaplanması. Örneğin dolar/TL kuru, euro/TL kurunun euro/dolar paritesine bölünmesiyle bulunur.; Döviz paritesi nedir? EUR/USD nasıl okunur? →Döviz kurları nereden gelir? Referans kur ve makas →

D

Döviz tevdiat hesabı (DTH, Döviz mevduatı): Yabancı para cinsinden açılan mevduat hesabı. 10 Ekim 2026 itibarıyla döviz tevdiat hesaplarına yürütülen faizden vade ayrımı olmaksızın %25 stopaj kesilir.; Mevduat stopajı nedir? Güncel stopaj oranları 2026 →Mevduat faizi hesaplama →

E

ECB referans kuru: Avrupa Merkez Bankası’nın iş günlerinde Frankfurt saatiyle 16:00 civarında yayımladığı günlük euro referans kurları. Sitemizdeki döviz kurları bu kurlardan hesaplanır; banka alış-satış kuru değildir.; Döviz kurları nereden gelir? Referans kur ve makas →Veri kaynakları ve yöntem →Dolar kuru geçmişi →
Efektif kur: Nakit döviz (banknot) alım satımında kullanılan kur. Hesaplar arasında yapılan döviz işlemlerinde ise döviz kuru kullanılır; ikisi farklı olabilir.; Efektif kur nedir? Döviz kuru ile farkı →
EFT (Elektronik Fon Transferi): Elektronik Fon Transferi: farklı bankalardaki hesaplar arasında TCMB’nin işlettiği sistem üzerinden yapılan para transferi.; EFT, FAST ve havale farkı: saatler, limit, ücret →
Ekspertiz: Kredi teminatı olan konut veya aracın değerinin uzman tarafından belirlenmesi. Tüketici ve konut kredilerinde ekspertiz için tüketiciye yalnızca üçüncü kişilere fiilen ödenen tutar yansıtılabilir.; Kredi tahsis ücreti nedir, en fazla ne kadar? →Konut kredisi rehberi: vergiler, masraflar ve erken ödeme →
Ekstre (Hesap özeti): Kredi kartının dönem içi harcamalarını, dönem borcunu, asgari ödeme tutarını ve son ödeme tarihini gösteren hesap özeti.; Hesap kesim tarihi ve son ödeme tarihi nedir? →
Enflasyon: Fiyatların genel düzeyindeki sürekli artış. Türkiye’de tüketici fiyatlarındaki değişimi Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tüketici fiyat endeksiyle (TÜFE) ölçer.; Enflasyon nedir? TÜFE nasıl hesaplanır, nasıl okunur? →Reel faiz nedir? Enflasyona göre gerçek getiri hesabı →
Erken kapama (Erken ödeme): Kredinin vadesinden önce kısmen veya tamamen ödenmesi. Tüketici kredilerinde erken ödeme için ücret alınamaz ve erken ödenen kısmın faizi düşülür; konut kredisinde farklı kurallar vardır.; Krediyi erken kapatmak: ücret var mı, ne kadar kazanırsınız? →Erken kapama hesaplama →

F

FAST (Fonların Anlık ve Sürekli Transferi): Fonların Anlık ve Sürekli Transferi: TCMB’nin bankalar arasında haftanın her günü, günün her saatinde anlık para transferi sağlayan sistemi.; EFT, FAST ve havale farkı: saatler, limit, ücret →
Findeks kredi notu (Kredi notu, Kredi skoru): Kredi Kayıt Bürosu’nun (KKB) kişilerin kredi ve ödeme geçmişine göre hesapladığı puan. Bankalar kredi değerlendirmesinde bu tür puanları kullanabilir.; Findeks kredi notu nedir, nasıl öğrenilir? →

G

Gecikme faizi: Borç vadesinde ödenmediğinde uygulanan faiz. Tüketici kredilerinde gecikme faizi oranı, sözleşmedeki akdi faiz oranının 1,30 katını geçemez; kredi kartlarında azami gecikme faizini TCMB belirler.; Kredi kartı faizi nasıl hesaplanır? Azami oran →Kredi kartı borcu ödenmezse ne olur? →
Gram altın (spot): Ons altın fiyatı ile dolar kurundan hesaplanan 1 gram saf altının teorik TL karşılığı: ons altın (USD) × USD/TRY ÷ 31,1034768. Kuyumcu, çeyrek veya Cumhuriyet altını fiyatı değildir.; Gram altın fiyatı nasıl hesaplanır? Ons ve dolar ilişkisi →Çeyrek altın kaç gram? Yarım, tam ve Ata altın ağırlığı →Spot gram altın →Altın hesaplama →

H

Has altın: 24 ayar, yani saf altın. Takı ve ziynet altınları genellikle 22, 18 veya 14 ayardır.; Altın ayarı nedir? 24, 22, 18 ve 14 ayar farkı →
Havale: Aynı bankadaki hesaplar arasında yapılan para transferi. Farklı bankalar arasındaki transferler EFT veya FAST ile yapılır.; EFT, FAST ve havale farkı: saatler, limit, ücret →
Hesap kesim tarihi: Kredi kartında dönem harcamalarının toplanıp ekstrenin düzenlendiği tarih. Dönem borcu bu tarihte belli olur.; Hesap kesim tarihi ve son ödeme tarihi nedir? →

I

IBAN (Uluslararası Banka Hesap Numarası): Uluslararası Banka Hesap Numarası. Türkiye’de 26 karakterdir: TR, iki kontrol basamağı, beş haneli banka (ödeme hizmeti sağlayıcısı) kodu, bir rezerv alan ve 16 karakterlik hesap numarası.; IBAN nedir? Nasıl okunur ve doğrulanır? →IBAN doğrulama →

İ

İpotek: Borç ödenmezse alacağın taşınmazdan karşılanabilmesi için tapuya konan rehin. Konut kredilerinde krediye konu konut genellikle ipotek edilir.; Konut kredisi rehberi: vergiler, masraflar ve erken ödeme →

K

Kâr payı: Katılma hesabının getirisi. Faizden farklı olarak önceden kesin değildir; katılım bankasının bu hesaplardaki fonlarla elde ettiği kâr veya zarara göre belirlenir.; Katılım hesabı nedir? Kâr payı nasıl hesaplanır? →
Katılma hesabı (Katılım hesabı): Katılım bankalarında kâr ve zarara katılma esasıyla açılan hesap. 10 Ekim 2026 itibarıyla TL katılma hesaplarının kâr payından mevduatla aynı oranlarda, döviz katılma hesaplarından %25 stopaj kesilir.; Katılım hesabı nedir? Kâr payı nasıl hesaplanır? →Mevduat stopajı nedir? Güncel stopaj oranları 2026 →Mevduat faizi hesaplama →
KKB (Kredi Kayıt Bürosu): Kredi Kayıt Bürosu: bankaların ve finans kuruluşlarının kredi bilgilerini paylaştığı kuruluş. Findeks kredi notunu ve risk raporlarını KKB sunar.; Findeks kredi notu nedir, nasıl öğrenilir? →
KKDF (Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu): Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu kesintisi. 10 Ekim 2026 itibarıyla ihtiyaç ve taşıt kredilerinde faiz tutarı üzerinden %15 alınır; konut kredisinde alınmaz.; KKDF ve BSMV nedir? Kredi faizine eklenen vergiler →
Kredi tahsis ücreti: Bankanın tüketici ve konut kredisi kullandırırken alabileceği tek ücret. 10 Ekim 2026 itibarıyla kredi tutarının binde 5’ini (%0,5) geçemez.; Kredi tahsis ücreti nedir, en fazla ne kadar? →
Kredili mevduat hesabı (KMH, Ek hesap): Vadesiz hesaba tanımlanan, kullanıldıkça faiz işleyen kredi limiti. Kullanılan tutar ve süre üzerinden faiz ile vergiler hesaplanır.; Kredili mevduat hesabı (KMH) faizi ve maliyeti →

M

Makas: Alış ve satış fiyatı arasındaki fark. Döviz ve altında makasın genişliği, alıp hemen satmanın ne kadar kayba yol açacağını gösterir.; Döviz kurları nereden gelir? Referans kur ve makas →
Mevduat: Bankaya geri ödenmek üzere yatırılan para. Vadesiz mevduat her an çekilebilir; vadeli mevduat belirli bir süre bağlanır ve vade sonunda faiz kazandırır.; Vadeli mevduat nedir? Faiz, vade sonu ve erken bozma →
Mevduat sigortası: Bir bankanın faaliyet izni kaldırıldığında, mevduat sahiplerine belirli bir tutara kadar ödeme yapılmasını sağlayan güvence. Türkiye’de Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) tarafından sağlanır.; Mevduat sigortası nedir? TMSF 2026 sigorta limiti →
Milyem: Değerli madenlerde saflığın binde gösterimi. Örneğin 916 milyem, alaşımın binde 916’sının saf altın olduğunu gösterir.; Altın ayarı nedir? 24, 22, 18 ve 14 ayar farkı →

N

Nakit avans: Kredi kartından nakit çekim. Tek çekimde ücret en fazla çekilen tutarın %1’i olabilir, taksitli nakit avansta ücret alınamaz; çekilen tutara çekildiği günden itibaren faiz işler.; Nakit avans maliyeti: faiz, ücret ve vergiler →
Net faiz: Stopaj düşüldükten sonra elinize geçen faiz. Net faiz = brüt faiz − stopaj.; Mevduat stopajı nedir? Güncel stopaj oranları 2026 →Mevduat faizi hesaplama →

O

Ons (Troy ons): Değerli madenlerde kullanılan ağırlık birimi. 1 troy ons 31,1034768 gramdır; altın, gümüş, platin ve paladyumun uluslararası fiyatı ons başına dolar olarak verilir.; Ons altın nedir? Troy ons ve ons fiyatı →Ons altın →

P

Parite: İki yabancı para biriminin birbirine oranı. Örneğin EUR/USD paritesi 1 euronun kaç dolar ettiğini gösterir.; Döviz paritesi nedir? EUR/USD nasıl okunur? →Pariteler →
Politika faizi: Merkez bankasının para politikasını yürütürken temel aldığı faiz oranı. Türkiye’de TCMB’nin Para Politikası Kurulu (PPK) belirler.; Politika faizi nedir? Faiz kararı neyi etkiler? →

R

Reel faiz: Enflasyonun etkisi çıkarıldıktan sonraki faiz: (1 + nominal faiz) ÷ (1 + enflasyon) − 1. Paranın satın alma gücündeki gerçek değişimi gösterir.; Reel faiz nedir? Enflasyona göre gerçek getiri hesabı →

S

Sepet kur: Dolar ve euronun eşit ağırlıklı ortalaması: 0,5 × USD/TRY + 0,5 × EUR/TRY.; Sepet kur nedir, nasıl hesaplanır? →Sepet kur →
Son ödeme tarihi: Kredi kartı dönem borcunun gecikmeye düşmeden ödenebileceği son gün. Ekstrede yazar.; Hesap kesim tarihi ve son ödeme tarihi nedir? →Kredi kartı asgari ödeme nedir, maliyeti ne kadar? →
Spot fiyat: Bir varlığın hemen teslim için geçerli piyasa fiyatı. Ons altının spot fiyatı uluslararası piyasada anlık oluşan fiyattır.; Ons altın nedir? Troy ons ve ons fiyatı →
Stopaj (Tevkifat, Kaynakta kesinti): Gelir ödenirken ödeyen tarafından kesilip vergi dairesine yatırılan vergi. 10 Ekim 2026 itibarıyla TL vadeli mevduatta 6 aya kadar vadede %17,5, 1 yıla kadar %15, 1 yıldan uzun vadede %10; döviz mevduatında %25 stopaj kesilir.; Mevduat stopajı nedir? Güncel stopaj oranları 2026 →Mevduat faizi hesaplama →

T

Taksit: Borcun vade boyunca bölünerek ödenen her bir parçası. Kredide taksit; anapara, faiz ve faize eklenen vergilerden oluşur.; Kredi hesaplama araçları →
TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası): Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. Para politikasını yürütür, ödeme sistemlerini (EFT, FAST) işletir ve kredi kartı azami faiz oranları ile banka ücretlerine ilişkin düzenlemeleri yapar.; Politika faizi nedir? Faiz kararı neyi etkiler? →TCMB döviz kuru nasıl belirlenir, nerede kullanılır? →
TMSF (Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu): Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu. Mevduat ve katılım fonlarını sigortalar; faaliyet izni kaldırılan bankalarda sigortalı tutarları öder.; Mevduat sigortası nedir? TMSF 2026 sigorta limiti →
TÜFE (Tüketici fiyat endeksi): Tüketici fiyat endeksi: hanelerin tükettiği mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki değişimi ölçen endeks. TÜİK her ay yayımlar; enflasyon oranı bu endeksten hesaplanır.; Enflasyon nedir? TÜFE nasıl hesaplanır, nasıl okunur? →

V

Vade: Bir kredinin geri ödeneceği ya da vadeli mevduatın bağlı kalacağı süre. Mevduatta stopaj oranı vadeye göre değişir.; Vadeli mevduat nedir? Faiz, vade sonu ve erken bozma →
Vadeli mevduat: Belirli bir süre için bağlanan ve vade sonunda faiz kazandıran mevduat. Faiz oranı hesap açılırken belirlenir; vade bozulursa koşullar hesap sözleşmesine göre değişir.; Vadeli mevduat nedir? Faiz, vade sonu ve erken bozma →Mevduat stopajı nedir? Güncel stopaj oranları 2026 →Mevduat faizi hesaplama →

Y

Yıllık maliyet oranı: Kredinin faiz, vergi ve masraflar dahil toplam maliyetini yıllık oran olarak gösteren ölçü. Farklı teklifleri karşılaştırmak için faiz oranından daha doğru bir göstergedir.; Yıllık maliyet oranı nedir, nasıl hesaplanır? →Kredi teklifleri nasıl karşılaştırılır? Doğru seçim için 5 adım →Kredi teklifi karşılaştırma →