Döviz kurları nereden gelir? Referans kur, alış-satış farkı ve güncellik

Aynı gün içinde farklı sitelerde, bankalarda ve döviz bürolarında farklı dolar ve euro kurları görmeniz olağandır. Bunun başlıca nedenleri kurların farklı kaynaklardan gelmesi, farklı saatlerde güncellenmesi ve alış-satış fiyatlarının kuruma göre değişmesidir. Bu rehberde referans kurun ne olduğunu, sitemizdeki kurların nereden geldiğini ve bankada gördüğünüz fiyatın neden farklı olduğunu anlatıyoruz.

Referans kur nedir?

Referans kur, bir merkez bankasının belirli bir saatte yayımladığı gösterge niteliğindeki kurdur. Bankada ya da döviz bürosunda işlem yapacağınız fiyat değildir; o saatteki kur seviyesini gösteren resmî bir ölçüdür. Bu rehberde iki kaynağı ele alıyoruz:

• Avrupa Merkez Bankası (ECB): Euro karşısındaki referans kurları iş günlerinde günde bir kez, Orta Avrupa saatiyle 16.00 civarında (Türkiye saatiyle akşamüstü) yayımlar. Türk lirası da bu kurlar arasındadır. ECB'nin referans kuru her para birimi için tek bir değerdir; alış ve satış diye ayrılmaz.
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB): İş günlerinde saat 15.30'da gösterge niteliğinde döviz kurları yayımlar.

İki kaynak farklı saatlerde yayımlandığı için aynı gün için verdikleri değerler birbirinden farklı olabilir. Bir kurun hangi kaynaktan ve hangi saatte alındığını bilmek, karşılaştırmayı doğru yapmanın ilk adımıdır.

Kaynağı ve yayımlandığı saat belli olduğu için referans kurlar, karşılaştırma ve hesaplama için kullanışlıdır. Ancak alım satım fiyatının yerini tutmaz. Ayrıca referans kur, yayımlandığı saatteki seviyeyi yansıtır; piyasada kurlar gün içinde değişmeye devam ettiği için daha sonra bankalarda gördüğünüz fiyatlar referans kurdan uzaklaşabilir.

Sitemizdeki döviz kurları nereden geliyor?

BankAvantajlari.com'daki TL kurları ECB'nin euro referans kurlarından gelir:

• Euro/TL: ECB'nin yayımladığı euro/TL referans kurudur.
• Dolar/TL: Euro üzerinden çapraz kur olarak hesaplanır: Dolar/TL = Euro/TL ÷ Euro/dolar.

Çapraz kur nedir?

Çapraz kur, iki para birimi arasındaki kurun üçüncü bir para birimi üzerinden hesaplanmasıdır. ECB kurlarını euro karşısında yayımladığı için, dolar/TL gibi euro içermeyen bir kur, iki euro kurunun birbirine bölünmesiyle hesaplanır. Örneğin bir euro kaç TL ediyorsa, bu değer bir euronun kaç dolar ettiğine bölündüğünde bir doların TL karşılığı elde edilir.

Sitemizdeki kurlar neden gün içinde değişmez?

Kurların ECB referans kurlarından gelmesinin iki sonucu vardır:

• Sitemizdeki kurlar alış veya satış fiyatı değil, referans değerdir.
• Sitemiz gün içi döviz kuru göstermez. Kurlar, bir sonraki iş günü yeni referans kur yayımlanana kadar aynı kalır. Hafta sonu ve tatil günlerinde yeni referans kur olmadığı için son iş gününün kuru görünür.

Kullanılan tüm kaynakları veri kaynakları sayfasında bulabilirsiniz.

Örnek: Çapraz kur nasıl hesaplanır?

Aşağıdaki örnek, piyasa verisi kullanmadan çapraz kur formülünün mantığını gösterir. Girdiler, bir iş gününden ötekine ECB kurlarında oluşan varsayımsal yüzde değişimlerdir:

• Euro/TL %1 artar, euro/dolar değişmez: Dolar/TL de %1 artar (1,01 ÷ 1,00 = 1,01).
• Euro/TL değişmez, euro/dolar %1 artar: Dolar/TL yaklaşık %0,99 düşer (1,00 ÷ 1,01 ≈ 0,9901).
• Euro/TL ve euro/dolar birlikte %1 artar: Dolar/TL değişmez (1,01 ÷ 1,01 = 1).

Yani dolar/TL'deki hareket, hem TL'nin euro karşısındaki hem de doların euro karşısındaki değişiminden etkilenir. Euro/dolar paritesi yükseldiğinde euro dolara karşı değer kazanmış olur; bu durumda aynı euro/TL kuru daha düşük bir dolar/TL kuruna karşılık gelir. Bu nedenle dolar/TL'deki günlük değişimi yorumlarken euro/dolar paritesindeki hareketi de göz önünde bulundurun.

Döviz çevirici de aynı referans kurlarla çalışır. Tutar çevirirken sonucun alış ya da satış fiyatı değil, referans kura göre bulunan karşılık olduğunu unutmayın.

Alış-satış farkı (makas) nedir?

Bankalar ve döviz büroları döviz alırken ve satarken farklı fiyat uygular. Ekranlarda bir döviz için yan yana iki fiyat görmenizin nedeni budur:

• Alış kuru: Kurumun sizden döviz satın aldığı fiyattır.
• Satış kuru: Kurumun size döviz sattığı fiyattır.

Satış kuru alış kurundan yüksektir; aradaki farka makas denir. Makas kurumdan kuruma değişir ve kurumlar bu fiyatları kendileri belirler. Referans kur ise bu fiyatların hiçbiri değildir; bu yüzden sitemizde gördüğünüz kur, bankada işlem yapacağınız fiyat değildir.

Döviz alıp satmadan önce işlem yapacağınız kurumun o anki alış ve satış fiyatlarını kontrol edin. Aynı kurumda alış ve satış fiyatı arasındaki fark, bir dövizi satın alıp hemen geri sattığınızda katlanacağınız maliyeti gösterir.

Döviz kurlarını karşılaştırırken nelere dikkat etmelisiniz?

Farklı kaynaklarda farklı kur görmenizin nedenini anlamak için şu dört noktaya bakın:

• Kaynak: ECB referans kuru, TCMB gösterge kuru ve bir bankanın satış kuru farklı şeylerdir.
• Saat: ECB kurları iş günlerinde günde bir kez, TCMB gösterge kurları 15.30'da yayımlanır. Farklı saatlerde alınan değerler birbirini tutmayabilir.
• Gün: Hafta sonu ve tatil günlerinde yeni referans kur yayımlanmaz. Örneğin cuma günü yayımlanan ECB kuru hafta sonu boyunca sitemizde aynı kalır; yeni değer bir sonraki iş günü gelir.
• Fiyatın türü: Referans kur tek bir değerdir; alış ve satış kurları ise işlem yapılan kuruma göre değişir.

Kısacası kurları izlemek ve yaklaşık hesap yapmak için referans kurlar yeterlidir. Döviz alırken ya da satarken ise işlem yapacağınız kurumun o anki alış veya satış kuru geçerlidir.

Dövize bağlı değerlerde durum farklı olabilir. Örneğin sitemizdeki gram altın değeri, ons fiyatı gün içinde değiştiği için gün boyunca güncellenir; ayrıntısını gram altın rehberinde anlattık. Güncel referans kurları dolar ve euro sayfalarında görebilirsiniz.

Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir.