Döviz paritesi nedir? EUR/USD nasıl okunur?

Döviz sayfalarında TL kurlarının yanında EUR/USD ya da USD/JPY gibi pariteler de yer alır. Bu değerler iki yabancı para birimi arasındaki oranı gösterir ve sitemizdeki dolar/TL kurunun hesabına da girer. Bu rehberde bir paritenin nasıl okunduğunu, yükselip düştüğünde ne anlama geldiğini ve çapraz kurun nasıl hesaplandığını anlatıyoruz.

Döviz paritesi nedir?

Döviz paritesi, iki para birimi arasındaki değişim oranıdır. Türkiye'de kur sözcüğü genellikle bir dövizin Türk lirası karşılığı için, parite ise TL'nin yer almadığı, iki yabancı para birimi arasındaki oran için kullanılır. EUR/USD (euro/dolar), GBP/USD (sterlin/dolar) ve USD/JPY (dolar/yen) parite örnekleridir. Parite iki taraflı bir ilişkiyi gösterir: Paritedeki her hareket, bir para biriminin diğerine karşı değer kazanması, diğerinin ise değer kaybetmesi anlamına gelir.

Paritelerde para birimleri üç harfli kodlarıyla yazılır: EUR euroyu, USD ABD dolarını, GBP İngiliz sterlinini, JPY Japon yenini, TRY ise Türk lirasını gösterir.

Baz ve karşıt para birimi

Bir paritede eğik çizginin solundaki para birimine baz, sağındakine karşıt para birimi denir. Parite değeri, 1 birim baz paranın kaç birim karşıt para ettiğini gösterir. EUR/USD paritesinde euro baz, ABD doları karşıt para birimidir; USD/JPY paritesinde ise dolar bazdır.

EUR/USD nasıl okunur?

EUR/USD paritesi, 1 euronun kaç ABD doları ettiğini gösterir. Değer 1'in üzerindeyse 1 euro 1 dolardan fazla, 1'in altındaysa 1 dolardan az eder.

Paritedeki artış ve düşüş nasıl yorumlanır?

• EUR/USD yükselirse: 1 euro daha fazla dolar eder; euro dolara karşı değer kazanmış, dolar euroya karşı değer kaybetmiştir.
• EUR/USD düşerse: 1 euro daha az dolar eder; euro dolara karşı değer kaybetmiş, dolar euroya karşı değer kazanmıştır.

Aynı mantık bütün paritelerde geçerlidir; ancak önce baz para birimine bakın. USD/JPY yükseldiğinde değer kazanan dolardır, EUR/USD yükseldiğinde ise dolar değer kaybeder. Bir paritenin tersini bulmak için 1'i parite değerine bölersiniz; örneğin USD/EUR, 1 ÷ EUR/USD ile bulunur.

Pariteler nasıl hesaplanır? Çapraz kur mantığı

Avrupa Merkez Bankası (ECB), euro referans kurlarını her para birimi için euro karşısında yayımlar: 1 euronun kaç dolar, kaç yen ya da kaç TL ettiği gibi. EUR/USD, EUR/GBP ve EUR/JPY gibi euro ile başlayan pariteler bu kurlardan doğrudan okunur. Euro içermeyen pariteler ise iki euro kurunun birbirine bölünmesiyle, yani çapraz kur olarak hesaplanır:

• GBP/USD = EUR/USD ÷ EUR/GBP
• USD/JPY = EUR/JPY ÷ EUR/USD
• USD/TRY = EUR/TRY ÷ EUR/USD

Bu formüllerde euro iki kurda da ortak olduğu için bölmede birbirini götürür. GBP/USD hesabında 1 euronun kaç dolar ettiği (EUR/USD), kaç sterlin ettiğine (EUR/GBP) bölünür; sonuç 1 sterlinin kaç dolar ettiğini verir. Son formül, sitemizdeki dolar/TL kurunun nasıl hesaplandığını gösterir. Bu yüzden EUR/USD paritesindeki bir değişim, euro/TL sabit kalsa bile dolar/TL'yi etkiler.

Örnek: EUR/USD ve çapraz kur hesabı

Girdiler: varsayımsal EUR/TRY kuru 55 ve varsayımsal EUR/USD paritesi 1,10. Bu değerler güncel piyasa verisi değildir; yalnızca hesabın mantığını gösterir.

• Okuma: EUR/USD = 1,10 ise 1 euro 1,10 ABD doları eder.
• Ters parite: 1 ÷ 1,10 ≈ 0,9091; yani 1 dolar yaklaşık 0,9091 euro eder.
• Çapraz kur: USD/TRY = 55 ÷ 1,10 = 50; yani 1 dolar 50 TL eder.

Bu örnekte euro/TL 55'te kalırken EUR/USD yükselseydi, aynı formülle hesaplanan dolar/TL 50'nin altına inerdi; çünkü euro dolara karşı değer kazanmış olurdu.

Sitemizdeki pariteler nereden geliyor?

Sitemizdeki döviz pariteleri, Avrupa Merkez Bankası'nın (ECB) euro referans kurlarından hesaplanır: EUR/USD, GBP/USD, USD/JPY, USD/CHF, EUR/GBP, AUD/USD, USD/CAD, EUR/CHF, EUR/JPY ve USD/CNY. ECB bu kurları iş günlerinde, Orta Avrupa saatiyle 16.00 civarında yayımlar.

Bunun iki sonucu vardır:

• Pariteler gün içinde değişmez; yeni değer bir sonraki iş günü gelir. Hafta sonu ve tatil günlerinde son iş gününün değeri görünür.
• Gösterilen değer referans değerdir; bankaların ya da döviz bürolarının alış-satış fiyatı değildir.

Bu nedenle sitemizdeki pariteler gün içindeki piyasa hareketlerini izlemek için değil, günlük referans değerleri görmek ve hesaplama yapmak için uygundur. Güncel EUR/USD değerini EUR/USD paritesi sayfasında görebilirsiniz. Referans kur ile bankada gördüğünüz kur arasındaki farkı döviz kurları rehberinde anlattık.

Pariteleri yorumlarken nelere dikkat etmelisiniz?

• Önce baz para birimine bakın; aynı para birimi bir paritede solda, diğerinde sağda olabilir.
• Bir paritenin tersini kullanıyorsanız yorumun da tersine döndüğünü unutmayın.
• Farklı kaynakları karşılaştırırken yayımlanma saatine dikkat edin. TCMB de döviz kurları yayımlar; farklı saatte ya da farklı kaynaktan alınan değerler birbirini tutmayabilir.
• Farklı paritelerdeki hareketleri kıyaslarken puan değil yüzde değişime bakın; paritelerin büyüklükleri birbirinden çok farklı olabilir.
• Tutar çevirmek için döviz çevirici aracını kullanabilirsiniz; sonuç, referans kura göre bulunan karşılıktır.
• Dolar ve euroyu tek göstergede izlemek için sepet kur rehberine bakabilirsiniz.

Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir.