TCMB döviz kurları nasıl belirlenir, ne için kullanılır?

Faturalarda, gümrük beyannamelerinde ve yıl sonu muhasebe kayıtlarında sık sık “TCMB kuru” ifadesiyle karşılaşırsınız. Bu kur, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) her iş günü ilan ettiği gösterge niteliğindeki kurdur. Bu rehberde TCMB'nin bu kurları hangi saatte ve hangi yöntemle belirlediğini, kurların kimi bağlayıp kimi bağlamadığını ve mevzuatta nerelerde kullanıldığını 10 Ekim 2026 itibarıyla anlatıyoruz.

TCMB gösterge kurları ne zaman belirlenir?

TCMB'nin açıklamasına göre:

• Gösterge kurlar her iş günü saat 15.30'da belirlenir.
• Kurlar aynı gün 15.30'da TCMB'nin internet sitesinde ilan edilir, ertesi gün Resmî Gazete'de yayımlanır. Resmî Gazete'nin ilan bölümünde bu liste “T.C. Merkez Bankasınca Belirlenen Döviz Kurları ve Devlet İç Borçlanma Senetlerinin Günlük Değerleri” başlığıyla yer alır.
• Resmî tatillerde, hafta sonlarında ve yarım gün çalışılan günlerde gösterge kur belirlenmez.

Kurların dayanağı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar'dır. Karar'ın 5. maddesine göre yabancı paraların Türk parası karşısındaki değeri, Merkez Bankasınca tespit edilen usuller çerçevesinde belirlenir.

TCMB kuru nasıl hesaplanıyor?

TCMB'nin 2 Ocak 2015'ten beri uyguladığı yöntem üç adımdan oluşur:

1. Saatlik ölçüm: Saat 10.00, 11.00, 12.00, 13.00, 14.00 ve 15.00'te, bankalararası döviz piyasasında 1 ABD doları karşılığında Türk lirası kotasyonu veren bankaların alım ve satım fiyatlarının ortalaması alınır.
2. Orta değer: Bu altı değerin ortalaması alınarak bir “orta değer” tespit edilir.
3. Alış ve satış: Orta değere iskonto uygulanarak alış kuru, prim uygulanarak satış kuru belirlenir.

Diğer para birimlerinde ise uluslararası piyasalardaki çapraz kurların 10.00–15.00 arasında alınan altı değerinin aritmetik ortalaması, ABD doları orta değerine uygulanarak orta değer hesaplanır.

TCMB, bu hesapta esas alınan saatlik dolar/TL ve euro/dolar değerlerini “Gösterge Niteliğindeki Kurların Belirlenmesinde Esas Alınan TRL/USD ve USD/EUR Kurları” başlığıyla ayrı bir tabloda yayımlar. Tablonun notuna göre dolar/TL değeri, ilgili saatte kotasyon veren bankaların alım ve satım fiyatlarının ortalamalarının ortalamasıdır.

TCMB, her para birimi için döviz alış-satış ve efektif alış-satış olmak üzere dört kur ilan eder. Nakit (efektif) ile hesaptaki döviz arasındaki farkı Efektif kur nedir? rehberinde anlattık. Gösterge listede bulunmayan dövizlerin Türk lirası karşılıkları ise TCMB'nin sitesinde ayrı bir “Kur Tablosu”nda bilgi amacıyla yayımlanır.

TCMB kuru bağlayıcı mı?

Hayır. TCMB'nin açıklamasına göre gösterge kurlar hiçbir kişi veya kurumu bağlamaz. Bu kurlar belirlendikleri günden bir iş günü sonra TCMB tarafından gişe ve bazı muhasebe işlemlerinde kullanılabilir; Merkez Bankası dışındaki kişiler arasındaki işlemlerde hangi kurun uygulanacağına ise tarafların kendileri karar verir.

Bu nedenle bankaların ve döviz bürolarının uyguladığı kurlar TCMB kurundan farklı olabilir. TCMB'nin bir döviz kuru hedefi de yoktur; Türkiye'de 2001 krizinden sonra dalgalı kur rejimi uygulanmaktadır. TCMB veznelerinde gerçek kişilerle döviz veya efektif alım satımı da yapılmaz.

TCMB kurları mevzuatta nerelerde kullanılır?

Kurlar kişileri bağlamasa da birçok resmî işlemde mevzuat bu kurlara atıf yapar. Başlıca örnekler:

Hazine ve Maliye Bakanlığı, borsada rayici olmayan yabancı paraların yıl sonu değerlemesinde kullanılacak kurları Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile ilan eder; 2025 yılı sonu için bu düzenleme, 24 Ocak 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 590 sıra numaralı Tebliğ'dir. Aynı Tebliğ, bankaların vergi değerlemesinde TCMB'nin belirlediği esaslara uygun olarak kendi tespit ettikleri ve fiilen uyguladıkları alış kurlarını kullanabileceğini de düzenler.

Bu tablo örnek niteliğindedir; kendi işleminiz için hangi kurun geçerli olduğunu ilgili mevzuattan veya mali müşavirinizden teyit etmelisiniz.

TCMB kurlarına nereden ulaşılır?

• Güncel liste: TCMB'nin internet sitesindeki “İstatistikler – Döviz Kurları” bölümünde yer alır. Aynı bölümde tarih seçerek geçmiş günlerin listelerine de bakabilirsiniz.
• Geçmiş seriler: TCMB'ye göre kur değerlerine (yıllık, üç aylık, aylık) Elektronik Veri Dağıtım Sistemi'nden (EVDS) ulaşılabilir; TCMB'nin döviz kurları sayfası 1950 sonrasındaki döviz kuru zaman serileri için de EVDS'ye yönlendirir.
• Otomatik veri: TCMB'nin açıklamasına göre kullanıcılar sitedeki kur dosyasını internet üzerinden otomatik olarak alabilir; bu dosyanın biçimi özel düzenleme gereklilikleri dışında değişmez. TCMB bunun için hazır kod veya betik sağlamaz.
• Resmî Gazete: Kurlar, belirlendikleri günün ertesinde Resmî Gazete'nin ilan bölümünde yayımlanır. Vergi mevzuatındaki bazı hükümler, kuru doğrudan “Resmî Gazete'de yayımlanan” TCMB kuru olarak tarif eder.

Gösterge kurun belirlenmediği günlerde (hafta sonu, resmî tatil, yarım gün) hangi kurun esas alınacağı ilgili mevzuata göre değişebilir. Örneğin KDV Genel Uygulama Tebliği'nin KDV beyannamesine ilişkin açıklamasında ihracat bedeli, gümrük beyannamesinin kapanma tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanmış TCMB döviz alış kuruyla; o tarihte kur ilan edilmemişse kapanma tarihinden önceki ilk Resmî Gazete'de yayımlanmış kurla Türk lirasına çevrilir.

ECB referans kuru ve banka kurlarından farkı nedir?

Sitemizdeki kurlar TCMB kuru değildir. Dolar kuru sayfamız ve dolar kuru geçmişi, Avrupa Merkez Bankası'nın (ECB) günlük euro referans kurlarına dayanır. Üç kur türünü şöyle karşılaştırabilirsiniz:

ECB'nin açıklamasına göre referans kurlar, merkez bankaları arasında genellikle Orta Avrupa saatiyle 14.10 civarında yapılan günlük bir uzlaşma (concertation) sürecine dayanır. Sitemiz Türk lirası kurlarını euro üzerinden çapraz hesaplar: USD/TRY = EUR/TRY ÷ EUR/USD. Döviz kurlarının piyasada nasıl oluştuğunu genel hatlarıyla Döviz kurları nasıl belirlenir? rehberinde anlattık.

Örnek: Varsayımsal altı ölçümle orta değer hesabı

Aşağıdaki değerler varsayımsaldır ve yalnızca yöntemi göstermek içindir.

1. Orta değer = (40,10 + 40,12 + 40,15 + 40,11 + 40,14 + 40,16) ÷ 6 = 240,78 ÷ 6 = 40,13 TL
2. TCMB bu orta değere iskonto uygulayarak döviz alış kurunu, prim uygulayarak döviz satış kurunu belirler. İskonto ve prim oranları TCMB'nin açıklamasında yer almadığı için burada hesaplamıyoruz.
3. Aynı saatlerde euro/dolar çapraz kurunun altı değerinin ortalaması varsayımsal olarak 1,1000 ise euronun orta değeri 40,13 × 1,1000 = 44,143 TL olur.

Karşılaştırma için: ECB'nin referans kurlarında EUR/TRY varsayımsal olarak 44,00 ve EUR/USD 1,1000 olsaydı, sitemizin gösterdiği USD/TRY değeri 44,00 ÷ 1,1000 = 40,00 TL olurdu. İki kurun farklı saatlerde ve farklı yöntemlerle belirlenmesi, aynı günde bile farklı değerler çıkmasına yol açabilir.