Sepet kur nedir, nasıl hesaplanır?

Dolar ve euronun Türk lirası karşısındaki hareketi her zaman aynı olmaz. Sepet kur, iki kuru tek bir göstergede birleştirerek TL'nin bu iki para birimi karşısındaki ortalama seyrini izlemeyi kolaylaştırır. Bu rehberde sepet kurun nasıl hesaplandığını, örnek bir hesabı ve değerin nasıl yorumlandığını anlatıyoruz.

Sepet kur nedir?

Sepet kur, dolar ve euronun Türk lirası karşılığının ortalamasını alan bir göstergedir. Sitemizdeki sepet, yarım ABD doları ile yarım eurodan oluşur; sepet kur da bu sepetin kaç TL ettiğini gösterir.

Dolar ve euro TL karşısında farklı hızlarda, hatta farklı yönlerde hareket edebilir. Yalnızca birine bakmak TL'deki genel değişimi eksik gösterebileceği için sepet kur, iki kurdaki hareketi tek bir sayıda birleştirir.

Sepet kur bir döviz değil, iki kurdan hesaplanan bir göstergedir. Bu nedenle bankada işlem gören bir fiyat değil, iki ana para birimini, yani doları ve euroyu birlikte izlemeye yarayan bir değerdir.

Sepet kur nasıl hesaplanır?

Sepet kur = 0,5 × USD/TRY + 0,5 × EUR/TRY

Formüldeki 0,5'ler iki para biriminin sepetteki ağırlığıdır ve toplamları 1'dir. Hesap üç adımda yapılır:

1. Dolar/TL kurunu 0,5 ile çarpın; sonuç yarım doların TL karşılığıdır.
2. Euro/TL kurunu 0,5 ile çarpın; sonuç yarım euronun TL karşılığıdır.
3. İki sonucu toplayın.

Ağırlıklar eşit olduğu için bu hesap, iki kurun basit ortalamasıyla aynı sonucu verir: (USD/TRY + EUR/TRY) ÷ 2.

Dolar/TL kuru nereden geliyor?

Avrupa Merkez Bankası (ECB) kurları euro karşısında yayımladığı için sitemizdeki dolar/TL kuru çapraz kur olarak hesaplanır: USD/TRY = EUR/TRY ÷ EUR/USD. Çapraz kurun mantığını döviz paritesi rehberinde örnekle anlattık.

Hesabı kendiniz nasıl yaparsınız?

Dolar ve euro sayfalarından aynı güne ait referans kurları alın, her birini 0,5 ile çarpıp sonuçları toplayın. Aynı günün kurlarını kullandığınızda sonuç sitemizdeki sepet kura yakın olmalıdır; küçük farklar yuvarlamadan kaynaklanabilir. Farklı günlerin ya da farklı kaynakların kurlarını karıştırmak ise yanıltıcı bir sonuç verir.

Örnek: Sepet kur hesabı

Girdiler: varsayımsal dolar/TL kuru 49 ve varsayımsal euro/TL kuru 55,6. Bu değerler güncel piyasa verisi değildir; yalnızca hesabın mantığını gösterir.

1. Yarım doların TL karşılığı: 0,5 × 49 = 24,50 TL
2. Yarım euronun TL karşılığı: 0,5 × 55,6 = 27,80 TL
3. Sepet kur: 24,50 + 27,80 = 52,30 TL

Sonuç iki kurun tam ortasındadır: 52,30 TL, 49 TL'den yüksek, 55,6 TL'den düşüktür. Yani bu varsayımlarla yarım dolar ve yarım eurodan oluşan sepet 52,30 TL eder.

Sepetin 27,80 TL'si euro, 24,50 TL'si dolar kısmından gelir. Sepet eşit miktarda döviz içerse de bu varsayımda euro/TL daha yüksek olduğu için sepetin TL değerinde euronun payı yaklaşık %53, doların payı yaklaşık %47'dir.

Sepet kur neyi gösterir?

Sepet kur, TL'nin dolar ve euro karşısındaki değerini tek bir sayıyla izlemenizi sağlar:

• İki kur birlikte yükselirse: Sepet kur da yükselir.
• Kurlardan biri yükselir, diğeri düşerse: Etkiler birbirini kısmen ya da tamamen dengeler; sepet kur daha sınırlı değişir.
• TL cinsinden değişim: Sepet kurdaki TL değişimi, dolar/TL ve euro/TL'deki TL değişimlerinin tam ortalamasıdır.
• Yüzde değişim: Sepet kurdaki yüzde değişim, iki kurdaki yüzde değişimlerin yaklaşık ortalamasıdır. Euro/TL daha yüksek olduğunda euronun sepetteki TL payı daha büyük olduğundan, euro/TL'deki değişim sepete biraz daha fazla yansır.

Sepet kur EUR/USD paritesinden de etkilenir. Sitemizde dolar/TL, euro/TL'nin EUR/USD paritesine bölünmesiyle bulunduğu için euro/TL sabitken EUR/USD paritesindeki bir artış dolar/TL'yi, dolayısıyla sepet kuru düşürür.

Sitemizde sepet kur nasıl hesaplanıyor?

Sitemizdeki sepet kur, Avrupa Merkez Bankası'nın (ECB) euro referans kurlarından hesaplanan dolar ve euro kurlarıyla yukarıdaki formüle göre bulunur. ECB bu kurları iş günlerinde, Orta Avrupa saatiyle 16.00 civarında yayımlar. Bu nedenle:

• Sepet kur gün içinde değişmez; yeni değer bir sonraki iş günü gelir.
• Hafta sonu ve tatil günlerinde son iş gününün değeri görünür.
• Değer, alış veya satış fiyatı değil, referans kurlardan türetilen bir göstergedir.

Dolar/TL de euro üzerinden hesaplanan bir çapraz kur olduğu için sitemizdeki sepet kurun tamamı, ECB'nin yayımladığı euro/TL ve euro/dolar değerlerine dayanır.

Sepet kuru kullanırken nelere dikkat etmelisiniz?

• Karşılaştırdığınız kaynağın aynı formülü ve aynı ağırlıkları kullandığından emin olun.
• Kurların hangi kaynaktan ve hangi saatte alındığına bakın. TCMB de döviz kurları yayımlar; farklı kaynaktan ya da farklı saatte alınan kurlarla hesaplanan sepet, sitemizdeki değerden biraz farklı çıkabilir. Kaynak ve saat farklarını döviz kurları rehberinde anlattık.
• Sepet kur bir ortalama olduğu için doların ya da euronun tek başına ne kadar değiştiğini göstermez. Sepetteki bir değişimin hangi kurdan geldiğini anlamak için dolar ve euro kurlarını ayrı ayrı inceleyin.

Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir.