Katılım hesabı nedir? Kâr payı nasıl hesaplanır?

Katılım bankaları topladıkları fonlar karşılığında faiz değil, kâr payı öder; Bankacılık Kanunu da bu bankaların faizsiz yöntemlerle finansman sağlamasına ilişkin özel hükümler içerir. Bu rehberde katılım hesabının ne olduğunu, kâr-zarar ortaklığının nasıl işlediğini, kâr payının birim değer yöntemiyle nasıl hesaplandığını, vergisini ve güvencesini 10 Ekim 2026 itibarıyla geçerli düzenlemelere göre anlatıyoruz.

Katılım bankası ve katılım hesabı nedir?

5411 sayılı Bankacılık Kanunu katılım bankasını, özel cari ve katılma hesapları yoluyla fon toplamak ve kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluş olarak tanımlar. Katılım bankalarında iki tür hesap vardır:

• Özel cari hesap: İstediğiniz zaman kısmen veya tamamen çekebildiğiniz, karşılığında herhangi bir getiri ödenmeyen hesaptır.
• Katılma hesabı: Yatırılan paranın katılım bankasınca kullandırılmasından doğacak kâr veya zarara katılmanızı sağlayan hesaptır. Kanuna göre bu hesapta size önceden belirlenmiş bir getiri ödenmez ve anaparanın aynen geri ödenmesi garanti edilmez.

Bu iki hesaptaki paranın tamamına katılım fonu denir. Bu rehberde "katılım hesabı" ifadesini, kanundaki adıyla katılma hesabı için kullanıyoruz.

Kâr-zarar ortaklığı nasıl işler?

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) yönetmeliğine göre katılma hesapları, kâr zarar ortaklığı sözleşmesine dayanarak açılabilir. Tahmini kâr oranı belirlenebilen yatırım vekâleti sözleşmeli hesaplar ise yalnızca kamu kurum ve kuruluşları, fonlar ve tüzel kişi müşterilerle açılabilir. Bu nedenle bireysel müşterilerin katılma hesabı kâr zarar ortaklığına dayanır. İki sözleşme türüyle toplanan paralar ayrı fon havuzlarında işletilir.

Kâr-zarar ortaklığının temel kuralları şunlardır:

• Kâra katılma oranı: Fonların işletilmesinden doğan kârın size düşecek payı, banka ile aranızdaki sözleşmeyle serbestçe belirlenir. Hesap açıldığı anda geçerli oran hesap cüzdanına yazılır ve vade sonuna kadar değiştirilemez. Bankalar azami oranlarını Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına (TCMB) bildirir, uygulayacakları oranları da vadelere göre şubelerinde ilan eder ve internet sitelerinde yayımlar.
• Zarara katılma: Hesap cüzdanında zarara katılma oranının %100 olduğu yazılır. TCMB tebliğine göre katılma hesabında oluşan zarar hesap sahibine aittir; katılım bankası kendi kasıt, kusur ve ihmali dışında oluşan zarara katılmak zorunda değildir.
• Garanti yasağı: Hesap sahibine hiçbir ad altında önceden belirlenmiş getiri garantisi verilemez. Bu husus katılım bankalarının şubelerinde açıkça görülebilecek şekilde ilan edilir.

Yönetmelik bankalara bazı esneklikler de tanır. Katılım bankası, sözleşmede hüküm bulunması şartıyla dağıtacağı kârlardan "kâr dengeleme rezervi" ayırabilir. Bu rezervi kullanarak veya süreklilik arz etmemek kaydıyla kendi payından vazgeçerek dağıtılan kâr payını artırabilir. Zarar dönemlerinde de zararı bu rezervden veya, yine süreklilik arz etmemek kaydıyla, kendi özkaynaklarından karşılayabilir. Yönetmelik bunları "mümkündür" diye düzenler; yani banka için bir imkândır, yükümlülük değildir.

Kâr payı nasıl hesaplanır?

Katılma hesaplarındaki para, para cinsi, kâra katılma oranı, sözleşme türü ve vade gibi kırılımlara göre oluşturulan fon havuzlarında işletilir. Her havuz için her gün bir birim değer hesaplanır. Yönetmelikteki tanımlar şöyledir:

• Birim değer: Bankanın katılma hesaplarına fon kabul ettiği ilk gün 100 kabul edilen, kâr veya zarar yazıldıkça değişen katsayıdır. Kâr veya zarar kaydı yapılmayan günlerde bir önceki günün değerine eşittir.
• Hesap değeri: Yatırdığınız tutarın, paranın hesaba geçtiği (valör) tarihteki birim değere bölünmesiyle bulunur. Havuzdaki payınızı gösterir.
• Birim hesap değeri: Birim değer ile hesap değerinin çarpımıdır; hesabınızın o günkü değerini, yani üzerinde hak iddia edebileceğiniz tutarı gösterir.

Vade sonunda katılım bankasından alabileceğiniz tutar, vade sonunda geçerli birim hesap değeri kadardır. Bu tutar ile yatırdığınız para arasındaki fark brüt kâr payınızdır; banka bunun üzerinden stopaj keser.

Örnek: Varsayımsal 100.000 TL'lik 1 aylık katılma hesabı

Varsayımsal girdiler: 100.000 TL, 1 ay vade, açılış günü havuzun birim değeri 250,00, kâra katılma oranı hesap sahibi için %80 (banka için %20). Vade boyunca havuzun bu hesaba isabet eden kârının, banka payı ayrılmadan önce 3.750 TL olduğunu varsayıyoruz. Rakamlar yalnızca yöntemi göstermek içindir; herhangi bir bankanın oranı veya sonucu değildir.

Örnek basitleştirilmiştir: uygulamada birim değer, havuza yazılan kâr veya zarara göre her gün yeniden hesaplanır ve kâr payı bu değer üzerinden ortaya çıkar.

Zarar senaryosu: Aynı hesapta vade sonunda birim değer 248,00'e düşerse birim hesap değeri 400 × 248,00 = 99.200 TL olur. Bu durumda hesabınızın değeri, yani birim hesap değeri, anaparanın 800 TL altına iner.

Katılma hesabının vadeleri nelerdir?

TCMB'nin 2007/1 sayılı tebliğine göre katılma hesapları 1 aya kadar (1 ay dâhil), 3 aya kadar (3 ay dâhil), 6 aya kadar (6 ay dâhil), 1 yıla kadar ve 1 yıl ve daha uzun vadeli olarak açılabilir; 1 yıl ve daha uzun vadelerde kâr payı 1 ay, 3 ay, 6 ay veya yıllık dönemlerle ödenebilir. En az 3 yıl vadeli birikimli katılma hesabı, sözleşmede belirlenen aylık veya üç aylık dönemlerde para yatırmanıza imkân verir. Katılım bankaları ayrıca belirli bir proje veya yatırımın finansmanı için, vadesi bir aydan az olmayan özel fon havuzları da oluşturabilir.

Vadesinde kapatılmayan kâr zarar ortaklığı hesabı, aynı vadeyle ve yenileme tarihinde geçerli kâra katılma oranıyla yenilenmiş sayılır. Yatırım vekâleti sözleşmeli hesaplar ise vade ve tahmini kâr oranı değişmedikçe ya da yeni sözleşme yapılmadıkça yenilenmez, özel cari hesaba aktarılır.

Vadeden önce çekerseniz ne olur?

2006/11188 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'na göre katılma hesabından vadeden önce para çekilmesi katılım bankasının onayına bağlıdır. Bu durumda:

• Hesabın ait olduğu vade grubu, hesabın kapatıldığı tarihte kâr gösteriyorsa size o güne kadar yatırdığınız tutar kadar ödeme yapılır; yani kâr payı almazsınız.
• Vade grubu zarar gösteriyorsa birim hesap değeri kadar ödeme yapılır; zarar size yansır.

Vadeli mevduattaki istisna burada da geçerlidir: 1 yıl ve daha uzun vadeli hesaplarda en fazla iki kez, birikimli hesaplarda en fazla üç kez, toplamda anaparanın %50'sine kadar, katılım bankasının onayıyla ve vade bozulmadan kısmi çekim yapılabilir. Bu sınırlar içinde çekilen kısım için biriken kâr payının %100'üne kadar, sınırların üzerindeki çekimlerde ise en fazla %50'si ödenebilir.

Kâr payından stopaj kesilir mi?

Evet. Katılma hesabı karşılığında ödenen kâr payları, Gelir Vergisi Kanunu'nun geçici 67'nci maddesine göre kâr payını ödeyen banka tarafından kaynakta kesintiye tabi tutulur. 9 Temmuz 2025 ve sonrasında açılan veya yenilenen TL katılma hesaplarında oranlar mevduatla aynıdır: 6 aya kadar vadede %17,5, 1 yıla kadar vadede %15, 1 yıldan uzun vadede %10. Döviz katılma hesaplarına ödenen kâr paylarında oran, vadeye bakılmaksızın %25'tir. Bireyler bu gelir için beyanname vermez. Ayrıntılar Mevduat stopajı nedir? rehberinde.

Katılım hesabı TMSF güvencesinde mi?

Evet. Bankacılık Kanunu'na göre resmî kuruluşlara, kredi kuruluşlarına ve finansal kuruluşlara ait olanlar dışındaki tüm mevduat ve katılım fonları Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) tarafından sigorta edilir. Sigorta yönetmeliğine göre katılma hesaplarının birim hesap değerleri ile özel cari hesaplar, her kişi için sigorta sınırına kadar kapsamdadır. TMSF Fon Kurulu kararıyla bu sınır 2026 takvim yılı başından itibaren her bankada her kişi için 1.200.000 TL'dir.

İki noktaya dikkat edin. Birincisi, sigorta bankanın faaliyet izninin kaldırılması hâlinde devreye girer; fon havuzunun zarar etmesine karşı bir koruma değildir. İkincisi, sınırın altında kalsa bile, bankanın faaliyet izninin kaldırıldığı tarih itibarıyla tahakkuk ettirdiği kâr payının, katılım fonu toplamı en yüksek üç katılım bankasının kâr payı ortalamasıyla hesaplanan tutarı aşan kısmı kapsam dışındadır. Ayrıntılar Mevduat sigortası nedir? rehberinde.

Katılma hesabı ile vadeli mevduat arasındaki farklar nelerdir?

Vadeli mevduatın işleyişini Vadeli mevduat nedir? rehberinde ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.